این موضوع از نظر روش‌شناسی یکی از دشوارترین موضوعات برای تحقیق است؛ زیرا: * بخش مهمی از اطلاعات از رسانه‌های رسمی ایران منتشر شده است. * رسانه‌های مخالف حکومت نیز روایت متفاوتی ارائه می‌کنند. * دسترسی به داده‌های میدانی مستقل در داخل ایران محدود است. * در زمان جنگ، هر دو طرف جنگ روایت‌ها فعال بوده‌اند. بنابراین تنها راه، کنار هم گذاشتن شواهد از منابع مختلف و تفکیک «آنچه مشاهده شده» از «تفسیر آن» است. ## آنچه تقریباً مورد توافق همه منابع است تقریباً همه منابع (از جمله گزارش‌های رسانه‌های غربی، خبرگزاری‌ها و تصاویر متن‌باز) تأیید می‌کنند که: * پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل و به‌ویژه پس از کشته شدن رهبر وقت ایران، در شهرهایی مانند تهران، مشهد، قم، اصفهان، شیراز، تبریز، اهواز، کرمان و... تجمع‌های شبانه برگزار شد. * در این تجمع‌ها پرچم جمهوری اسلامی، پرچم ایران، پرچم‌های مرتبط با محور مقاومت و تصاویر رهبر کشته‌شده و سپس رهبر جدید دیده می‌شد. * شعارهای ضد آمریکا و ضد اسرائیل، شعارهای مذهبی و شعارهای مرتبط با «وحدت ملی» نیز گزارش شده‌اند. [Reuters+1]( ## این تجمعات چگونه شکل گرفت؟ بر اساس گزارش‌های موجود، سه روایت اصلی مطرح شده است: ### روایت اول: واکنش خودجوش بخشی از جامعه برخی تحلیلگران معتقدند حمله خارجی باعث شکل‌گیری پدیده‌ای شد که در علوم سیاسی از آن با عنوان **اثر «تجمع پیرامون پرچم» (Rally Around the Flag Effect)** یاد می‌شود؛ یعنی در زمان حمله خارجی، حتی بخشی از منتقدان حکومت نیز برای دفاع از کشور یا به دلیل احساس تهدید، در کنار نمادهای ملی قرار می‌گیرند. [گاردین+1]( ### روایت دوم: بسیج سازمان‌یافته برخی رسانه‌های منتقد حکومت و تحلیلگران اپوزیسیون استدلال کرده‌اند که بخشی از این تجمع‌ها با فراخوان نهادهای رسمی، شبکه‌های محلی یا سازمان‌های وابسته شکل گرفت و حضور نیروهای سازمان‌یافته در آنها قابل مشاهده بود. این دیدگاه نیز در فضای رسانه‌ای مطرح شده است، اما میزان دقیق سازمان‌دهی از داده‌های متن‌باز قابل اندازه‌گیری نیست. ### روایت سوم: ترکیبی بسیاری از پژوهشگران مستقل، از جمله تحلیلگران رسانه‌های بین‌المللی، این توضیح سوم را محتمل‌تر می‌دانند: * بخشی از جمعیت واقعاً داوطلبانه حضور یافت. * هم‌زمان، نهادهای رسمی نیز از این موج حمایت و آن را سازمان‌دهی و تقویت کردند. این دو الزاماً یکدیگر را نفی نمی‌کنند. [گاردین+1]( ## نصب تصاویر رهبر بر خانه‌ها و مغازه‌ها چه معنایی داشت؟ از منظر جامعه‌شناسی سیاسی، این رفتار می‌تواند انگیزه‌های متفاوتی داشته باشد و از روی ظاهر نمی‌توان انگیزه افراد را تشخیص داد: * سوگواری و ادای احترام واقعی. * اعلام همبستگی با نظام در شرایط جنگ. * تأکید بر هویت مذهبی یا انقلابی. * احساس وظیفه اجتماعی یا فشار هنجاری در برخی محیط‌ها. داده‌های متن‌باز اجازه نمی‌دهد سهم هر یک از این انگیزه‌ها با دقت مشخص شود. ## آیا این تجمعات ادامه یافت؟ بر اساس گزارش‌های منتشرشده: * در هفته‌های نخست پس از حمله، تجمع‌ها تقریباً هر شب در برخی شهرها برگزار می‌شد. * سپس از شدت و فراوانی آنها کاسته شد. * برخی مناسبت‌های مذهبی مانند عاشورا دوباره به بستری برای حضور پرچم‌ها، تصاویر کشته‌شدگان جنگ و نمادهای حکومتی تبدیل شد. [Reuters+1]( ## اطلاعات متن‌باز چه می‌گوید؟ تحلیل تصاویر، ویدئوها و گزارش‌های منتشرشده چند نکته را نشان می‌دهد: * حضور جمعیت در برخی شهرها قابل توجه بود، اما اندازه تجمع‌ها از شهری به شهر دیگر متفاوت بود. * تصاویر عمدتاً در میدان‌های مرکزی و نقاط نمادین ثبت شده‌اند. * پرچم ایران در کنار پرچم جمهوری اسلامی و پرچم‌های مقاومت به‌طور هم‌زمان دیده می‌شد. * در برخی تجمع‌ها حضور خانواده‌ها، زنان و کودکان نیز مشاهده شده است. [ویکی‌پدیا+1]( ## تحلیل مستقل اگر بخواهیم این پدیده را بدون جانبداری تحلیل کنیم، چند عامل می‌تواند هم‌زمان در شکل‌گیری آن نقش داشته باشد: 1. **اثر حمله خارجی:** تجربه تاریخی در بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که حمله نظامی خارجی می‌تواند حتی در جوامع دوقطبی، به افزایش همبستگی ملی در کوتاه‌مدت منجر شود. 2. **ظرفیت بسیج حکومت:** جمهوری اسلامی دارای شبکه‌های سازمانی، مذهبی و محلی است که توانایی فراخوان و سازمان‌دهی تجمعات را دارند. 3. **چندلایگی انگیزه‌ها:** نمی‌توان همه شرکت‌کنندگان را حامی حکومت یا همه را صرفاً بسیج‌شده دانست. احتمالاً ترکیبی از انگیزه‌های ملی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی وجود داشته است. 4. **موقتی بودن اثر:** بسیاری از پژوهش‌ها نشان می‌دهند که «اثر تجمع پیرامون پرچم» معمولاً کوتاه‌مدت است و اگر مشکلات اقتصادی و اجتماعی ادامه یابد، ممکن است به‌تدریج تضعیف شود. این موضوع نیز در برخی تحلیل‌های پساجنگ درباره ایران مطرح شده است. [گاردین+1]( ### برخی منابع و تحلیل‌هایی که به این موضوع پرداخته‌اند * [The Guardian – Iran's regime survived the war. Can it make peace with its own people?]( * [Reuters – Iranian pilgrims mourn their war dead during Ashura rituals]( * [Reuters – Iranians see little chance of life improving as interim deal halts war with US]( * [The Guardian – What lessons will Iran's new leadership draw from the 110-day war?]( اگر هدفت یک پژوهش دانشگاهی یا رسانه‌ای عمیق باشد، می‌توان این موضوع را در سطحی پیشرفته‌تر بررسی کرد؛ برای مثال با تحلیل شبکه‌های اجتماعی، تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های ویدئویی، مقایسه تعداد و پراکندگی تجمع‌ها در شهرهای مختلف، و تطبیق آن با نظریه‌های «Rally Around the Flag»، بسیج اجتماعی و مشروعیت سیاسی. چنین رویکردی تصویر دقیق‌تر و کم‌سوگیرانه‌تری نسبت به اتکا به روایت یک دسته از رسانه‌ها ارائه می‌دهد.